Pilota soroak, mendiko pilota leku zaharrak, nehoiz ikusi gabeko dokumental baten gaia

Mikel Erramouspe eta Aldudarrak kultura-elkarteko kideak euskal oroimenaren bilketara isuriak dira. Baigorritik, Euskal Kultur Erakundearen zuzendari ohiak salatzen digu: “Ikerlariek diote pilota soroak bazirela neolitikoan, artzainak mendian ibiltzen hasi zirenetik. Pilotaleku natural horiek denetan aurkitzen dira, Irati eta Aralar artean. 1950eko hamarkadan oraindik jendea hartzen zen pilotan bertan, besteak beste Garzelan, Aldude eta Urepele arteko mugan”. Handik goiti, jokoaren eta partiden kokapenen oroimena desagertuz joan zen. 

Aldudarrak elkarteak ondare hori berpiztea erabaki du. Jakes Cazaubon eta Pierre Sabaloren Mémoire de la pelote basque (Euskal pilotaren oroimena) liburuan, Jose Miguel Barandiaranen funtsean eta zaharren lekukotasunetan oinarriturik, Mikel Erramouspek Aldude, Banka, Urepele eta Kintoko gainetako pilota soro horiek zerrendatu ditu. Zehazten duenez, “hamabi aurkitu ditugu, bazkalekuetan zebiltzan artzainen eta herritarren arteko topalekuetan”.  

Hogei minutu euskal pilotaren historia ulertzeko

Perkainen haritik dokumentalak, euskal pilotari buruzko serie baten bigarren atala, pilota soroen historia aipatzen du hogei minutuko sekuentzia batean. Sorogaineko pilota soroa agerian ezartzen du, besteak beste, 2024an Zaharrer Segi euskal pilotaren ehun urteko elkartearen laguntzarekin berrosaturiko pilotalekua.  

“Parte hartzaileak lepoetan elkartzen ziren, 40 metro inguruko jostalekuetan, soropilean berean. Parez pare ari ziren, tenisean bezala, errebotean bezala nonbait han, esku huskaz. Pilotak ez zuenez punparik egiten, airez ari ziren.” Dokumentalak pilotan hartzeko bi joko ezartzen ditu argitan: laxoa (larruzko guanteekin) eta bote luzea (esku huskaz).

1950eko hamarkadako topaketa horiek egiazko besta uneak ziren, maiz kanpoko bazkari itxurakoak eta dantzaz alaiturik. “Pilotaren historiaren hariari jarraikiz, gure ibarretako gizartearen eta artzain munduaren antolaketa hobeki ulertzen da” dio Mikel Erramouspek.

Bideoak San Frantziskoko Frantxoa Bidaurretaren lekukotasun “paregabea” ere aurkezten du. “Esnazuko Xuminenea etxekoa zehazki gogoratzen da bere haurtzaroko Garzela lekuaz, non pilota partida ugari jokatu ziren.” 

Beste lekukotasun garrantzitsua ere Urepeleko Angèle Harrietena, 1912ko argazki batean agertzen diren ibarreko hamabi jokalarien izenak ematen baititu.

Dokumentala eskaera bidez ikusgai 

Dokumentalaren emanaldi berri bat antolatua izanen da Bankan otsailaren 1ean, 10:30ean... Beste batzuk izanen dira zinema geletan, herriko geletan, zahar etxeetan, eta adinekoen etxeetan. “Aldudarrak elkartean, kultura jendeari ahal bezain hurbil izan behar dela deritzogu” dio Mikel Erramouspek.

Bost familien etxeetara joan gara jadanik.” Eta azpimarratzen du berriz: “Lokarri bat josia da hemen zaharrekin, gure ibarreko artzain-bizi baten, ohitura batzuen lekuko direlarik. Oroimen horiek biziraun behar dute.” 

Bihar, Urepeleko Amerikanoinea etxean terminal interaktibo bat jarria izanen dela espero du Aldudarrak elkarteak, baita Garzela pilota soroa zaharberritua izanen dela ere. Hiru herrietako besta batzordeak pilota partida bat bazkalekuetan antolatzera gomitatuko ditu...eta, euskal pilotari buruz bilduriko datu kopuru handiari begira, beste bi dokumental plazaratzeko xedea du. Hirugarrena udazkenean aterako da. 20. mendea eta euskal pilotaren aldaketa handiak izanen ditu aipagai.

Herriko Etxeak, elkarteak eta herritarrak elkartearekin harremanetan sar daitezke: aldudarrakgmailcom