« A l'aviéner, l'aiga que serà de mei en mei rara, que deuram har causidas ! »
Com País Basco harà de cap a la manca d'aiga dens las decennias vienentas ? Qu'ei la question metuda en debat au parat d'ua conferéncia talhèr organizada aqueth divés a Anglet, dens l'encastre d'un programa de recèrca deu CNRS e de l'Universitat Rennes 2 sus la gestion duradissa de l'aiga. Lo son cap de projècte, Elias Ganivet, que met sus la participacion ciutadana entà trobar solucions partatjadas a la hautor deus enjòcs.
Actualizat lo : 4 June 2026
Lo programa de recèrca PAGAIA (Paisatges scénArisés entà ua Gestion participativa de l'Aiga) qu'a per mira d'ajudar los territòris a méter en plaça practicas de gestion mei sòbrias de la ressorsa en aiga. Tres lòcs tèst que son estats retienuts en França : lo Morbihan, Anecí e País Basco. Perqué aver causit lo noste territòri ?
Elias Ganivet : Aqueth programa de recèrca qu'a purmèr aviat dens lo Morbihan dab An Oriant Aglomeracion. Qu'avem puish cercat d'alargar las nostas òbras ad autes territòris. País Basco qu'avèva similaritats dab Bretanha, ua region toristica dab un climat oceanic, en presentant particularitats interessantas : lo son relèu montanhós qui crea dinamicas idrologicas diferentas mes tanben la soa agricultura, mei rasonada, diferenta deu modèle breton. Au delà d'aqueth aspècte fisic, qu'avem tanben podut beneficiar ací deu sostien apiejat de la Comunautat País Basco. L'institucion qu'avèva dejà plan avançat sus aqueras questions, dab sustot un estudi prospectiu sus la disponibilitat de la ressorsa en aiga e la començada d'un Plan sequèra. Lo noste aute partenari suu projècte QUE PAGAIA, « la Water Family », qu'ei tanben estada un relai locau preciós entà mobilizar los actors de terren.
Qu'avetz establit diferents scenaris a orizont 50 ans qui hèn compte de l'evolucion deu climat mes tanben de las nostas causidas collectivas. A qué nse podem esperar ?
Elias Ganivet : Si agint deu climat, que ns'èm basats sus la trajectòria de referéncia definida au nivèu nacionau (TRACC) qui preved un rescauhament a mei quate gras d'ací la fin deu sègle. Entà plan compréner las dinamicas a l'òbra, que mòstri tostemps las evolucions passadas . Los fenomèns qui observam despuish las 50 darrèras annadas ne van pas har que s'accelerar dens las 50 annadas a viéner. Las temperaturas que van contunhar d'aumentar, totas sasons confonudas, estiu com ivèrn. Dens un climat mei caud, las plantas que transpiran mei, las aigas de susfàcia que s'evaporan mei, donc auram mecanicament mensh d'aiga. En 2075, lo debit deus cors d'aiga l'estiu que poiré diminuïr de mieitat en mejana cap a la situacion actuau, dab annadas mei extrèmas enqüèra. Las precipitacions que deurén egaument contunhar de baishar pendent la sason estivau çò qui aurà un impacte important suus usatges pr'amor qu'ei lo periòde on la ressorsa ei la mei espleitada. Parallèlament, País Basco que poiré conéisher plojas mei abondantas en ivèrn dab riscs d'inondacion acreishuts e probable tanben deus fenomèns auratjós mei frequents e mei intenses l'estiu. Aquò, qu'ei la tela de hons . E per dessús aquò, qu'i a trajectòrias locaus qui dependen de las nostas causidas collectivas.
Qué entenetz-vse per trajectòrias locaus ?
Elias Ganivet : Que son las estrategias d'adaptacion metudas en plaça locaument e qui van agravar o non aqueras tendéncias. Qu'avem espiat mantun aspècte com l'urbanizacion, per exemple. Mei que betonaram los sòus, manca absorbiràn d'aiga. Aquò qu'aurà un impacte suu recargament de las capas mes sustot suus fenomèns de riulejada sustot pendent los gròs auratges l'estiu qui van entrainar de las inondacions mei importantas. Qu'i a tanben la conversion de las pradas en cultura o la disparicion de las zònas umidas qui influeishen suu ralentiment de l'aiga. Si aqueths mieis demoran actuaument relativament presents a País Basco, tota supression a l'aviéner qu'auré entà consequéncia d'accentuar los episòdis de sequèras e d'inondacions. Fin finau, que ns'èm interessats aus prelevaments d'aiga, sustot l'estiu. Uei, la consomacion qu'ei dejà multiplicada per duas comparada a la sason ivernau. Clarament, ne poiram pas anar enlà. E si aumentam dens lo medish temps las susfàcias irrigadas, qui demoran per ara marginaus, alavetz harà segurament besonh d'arbitrar suus usatges mei prioritaris. Mélher que vau anticipar aqueras questions e trobar tre ara solucions partatjadas.
Justament, qu'avetz organizat divés darrèr un talhèr participatiu a Anglet entà identificar mejans d'accion. Quau ei l'interès d'aquera desmarcha ?
Elias Ganivet : La jornada de divés qu'èra un moment important qui a clausurat près de tres annadas de recèrcas. Qu'avem mostrat las diferentas trajectòrias a las quaus poiré estar confrontat País Basco mes ne nse volèvam pas limitar a ua presentacion magistrau. Alavetz, qu'avem imaginat ua fòrma de conferéncia-debat participativa. Los participants qu'an tribalhat sus solucions concrètas a començar entà tornar lo territòri mei resilient qu'aqueth sia suus usatges de l'aiga, lo ralentiment deus escorrements o los lhevaders qui permeten d'acompanhar aqueras transicions. De nombrosas solucions que son estadas prepausadas . Que retieni sustot la de la creacion d'un parlament de l'aiga qui associaré mei los ciutadans a las decisions estrategicas. Qu'a emergit tanben la question de la fiscalitat dab la mesa en plaça d'ua tarificacion progressiva e sasonèra qui haré pagar l'aiga mei cara aus qui ne consumeishen lo mei o enqüèra la de la désimperméabilisation de las vilas e de la proteccion de las zònas umidas entà retiéner eficaçament l'aiga dens los sòus. Autas pistas com lo sostien a l'agroécologie, l'estocatge de l'aiga entà l'agricultura o la reütilizacion de las aigas usadas tractadas que son egaument estadas avançadas .
Qué va vàder aqueth tribalh ?
Elias Ganivet : Lo projècte QUE PAGAIA que va evoluar e s'integrar au programa PISA (Projèctes a Impacte Sociau e Environamentau) deu CNRS. Qu'i a purmèr un tribalh de sintèsi a miar. L'objectiu que seré de poder prepausar aus elegits deu territòri un Plan de resiliéncia Aiga globau qui tracta totas los politics au còp. Qu'aimarem tanben alargar l'estudi, qui s'ei focalizada suus dus bacins versants de Niva e deus Costèrs bascos, a la Bidouze e au Sason qui an especificitats interessantas, sustot suu contravent agricòla. E fin finau, poder cavar la desmarcha a un escalon mei locau en prepausant aqueth programa a comunas deu territòri. D'alhors, lo qui ac desiran que pòden dejà utilizar l'exposicion suus futurs possibles de l'aiga au País basco qui avem presentada divés en adreçant la lor demanda a la Comunautat País Basco.
La Comunautat País Basco qu'anticipa la baisha de la ressorsa
Plan abans la sequèra de 2022, la Comunautat País Basco qu'a anticipat la problematica de la manca d'aiga suu territòri. Un rapòrt publicat en 2020 que hasèva dejà estat d'ua diminucion de la ressorsa de 30% d'ací 2040 pr'amor deu cambiament climatic. Entà evitar las penurias d'aiga, los elegits comunautaris qu'an votat en julhet de 2023 un Plan gran sequèra. Ua desmarcha qui comença de portar los sons hruts. En tres ans, las nostas consomacions qu'an baishat de 6 %, sia l'equivalent de la consomacion annau de la vila de Biàrritz.