Entaus drets de las hemnas, « un còp entà totas ! »
A ua setmana de la Jornada de l'8 de març, la Comunautat País Basco que lança ua campanha grana de sensibilizacion dab aqueth mot d'ordi : deféner pertot los drets aquerits per las hemnas. Suu terren, de las professionaus e benevòlas engatjadas que hèn pròva de la lor experiéncia .
Actualizat lo : 2 March 2026
Un còp entà totas
, qu'ei l'eslogan causit per la Comunautat País Basco e las associacions engatjadas en favor de l'egalitat hemnas-òmis entà la Jornada de l'8 de març. Un aperet a la mobilizacion generau entà incitar la societat a non pas baishar la guarda e deféner los drets de las hemnas pertot on son contestats. Concebut com un triptic, la campanha que met endavant tres messatges essenciaus .
L'IVG, un dret d'ara enlà constitucionau
Lo prumèr : lo dret de las hemnas a dispausar deu lor còs. De reaus progrès qu'an avut lòc aquestas annadas en França. L'inscripcion deu dret a l'avortament dens la Constitucion l'8 de març de 2024 qu'a calhat dens lo marme ua libertat elementària, a còps remetuda en causa dens lo debat public. Un acte hòrt qui s'ei tanben acompanhat de facilitats navèras : l'obertura de la practica de l'IVG aus savi-hemnas e la fin deu delai de reflexion obligatòria, la gratuitat de la contracepcion d'urgéncia, délivrable shens ordenança, entà las personas menoras o màgers o enqüèra la gratuitat deus sistèmas contraceptius dinc a 26 ans, entà las dròllas com entaus dròlles, après prescripcion medicau.
" Mes que cau demorar vigilant ", que modèra la mètja generalista, Julie Rose. " la lei que garanteish la libertat d'accès a l'IVG, e qu'ei un abans reau, mes pas lo dret d'accès. Ací a País Basco, qu'i a un bon malhatge territoriau dab de nombrós professionaus de santat, en dehòra de l'espitau ", que's regaudeish la joena patriciana, qui pòt crànher totun un retorn endarrèr, " com aus Estats Units on se ved estructuras de proximitat barrar, fauta de subvencions. " Plan engatjada sus aqueths subjèctes, Julie qu'ei egaument benevòla dens la Planificacion familiau País Basco. Qu'intervien regularament en miei escolar e qu'a lançat lo son pròpi podcast " Sex and ròses " entà lhevar deus tabós enqüèra plan presents sus la sexualitat. " Que cau ne poder parlar liurament e desliurar las bonas informacions, de cap a la resurgéncia de discors anti-avortament o masculinistes ", ce plaideja, en raperant qu'ua consulta especifica entà abordar aqueras questions dab lo son mètge generalista qu'ei remborsada totaument per la Securitat sociau dinc a 26 ans.
De las inegalitats salariaus persistentas
Aute que combat màger : l'egalitat salariau enter hemnas e òmis. Segon lo darrèr estudi de l'INSEE datant de 2023, lo revienut salariau mejan de las hemnas dens lo sector privat qu'ei enqüèra uei 22 % inferior au deus òmis. A pòst e temps de tribalh comparables, l'escart que's reduseish mes que demora significatiu : haut o baish 14 % de mensh. Dens l'esfèra publica, on las grasilhas de salaris son reglamentadas, aquera diferéncia qu'ei mensh mercada mes qu'existeish totun : a l'entorn d'8% dens la foncion publica territoriau, 13% dens la foncion publica d'Estat e dinc a 18% dens la foncion publica espitalèra. Ua chifra qui diminueish significativament a perfiu egau, enter 3 e 4%.
Entà accelerar la tendéncia a la baisha de las inegalitats observadas aquestas annadas, lo legislator qu'a hèit obligatòri, despuish 2019 entà las enterpresas de mei de 50 salariats e despuish 2023 dens la foncion publica, la publicacion annau d'un indèx de l'egalitat professionau. Aqueth indicator que mesura los escarts salariaus enter hemnas e òmis mes tanben las aumentacions individuaus o las promocions acordadas. Notat sus 100 punts, qu'impausa a tots los actors concernits la mesa en plaça d'un plan d'accion ençà d'85 punts.
La labellisation entà guidar l'accion
Dab un resultat quasi perfèit de 97/100, Abitat Sud Atlantic que hè figura d'escolan modèle . L'arrendador sociau de la Comunautat d'Aglomeracion País Basco qu'emplega 146 personas (la quasi-totalitat devath contracte de dret privat) dont près deus tres quarts son hemnas. Las nostas accions en favor de l'egalitat hemnas òmis que s'intègran dens ua desmarcha mei globau de RSE (Responsabilitat Sociau e Environamentau), iniciada despuish 2022 e labellisée per l'AFNOR (Agéncia Francesa de Normalizacion)
, descrivut Véronique Parenteau, directora de las ressorsas umanas. La labellisation que ns'a permetut de méter en plaça un plan estructurat dab indicators de seguit precís.
En 2025, per exemple, 91 hemnas qu'an beneficiat d'ua formacion contra 39 òmis, 100 % deus congèts maternitats e congèts pairaus que son estats remplaçats e 100 % deus temps parciaus sollicitats que son estats acordats (dont aqueths non obligatòris). Ua politica non discriminanta qui a lo doble efèit positiu de tornar l'organisme mei atractiu sustot au près de las generacions joenas, particularament sensiblas ad aqueras questions
e de conéisher mensh de turnover. Los emplegats de HSA que demoran salariats 12 ans, en mejana (contra 4,3 ans entà un CDI en França) !
Deus critèris clars a l'embaucha
Entà las mei petitas enterpresas, qui son pas sosmetudas a nada reglamentacion, lo movement cap a mei d'egalitat relhèva sovent de la volontat deu dirigent. Entà Natacha Kinadjian Caplat, fondatora de la societat Purenat e mair de dus mainatges, lo subjècte n'a pas jamei hèit que debat . Estant jo medish ua hemna, aquò
be seré estada un somiu !
, ce arridòla. La joena start-up qu'emplega uei 10 salariats, dab ua perfèita paritat. La clau, segon era : definir deus critèris clars entà fixar los salaris. Entà un medish pòst, que respectam la medisha grasilha de salari dab ua horqueta baisha e hauta afichada publicament. Çò que hè la diferéncia, que son unicament l'experiéncia e las competéncias.
Lo subjècte de la maternitat n'ei pas jamei estat un fren tanpòc au recrutament de hemnas dens l'equipa. E dab la creacion deu congèt de neishença, votat peus parlamentaris quauquas setmanas a, los òmis que pòden eths
-tanben d'ara enlà s'arrestar tres mes entà s'aucupar deu lor mainatge.
Hemnas au poder, ua progression enqüèra relativa
Rèsta la question centrau de l'accès de las hemnas aus plus hautas foncions, aquí on se concentran ac poder e las mei hautas remuneracions. Aquí enqüèra, de cap a un certan immobilisme, un quadre reglamentari que s'ei impausat . Entà respectar la lei Rixain de 2021, las mei granas enterpresas (mei de 1000 salariats) que deuràn afichar ua quòta d'au mensh 30% de hemnas au demiei deus quadres e las instàncias dirigentas en 2026 e 40% en 2029, jos pena d'estar sancionadas financèrament. Un objectiu ne passa d'estar dejà atenhut, segon las darrèras enquèstas, mes que Claire Lataillade, militanta dens lo collectiu feminista EBA, que tempèra : Quaus pòsts
e aucupen vertadèrament ? Quan s'espia en mei près,
que's ved que las hemnas dirigentas son enqüèra raras.
En politica : evitar d'assignar las hemnas a las medishas foncions
Dens lo camp politic, qu'ei la medisha causa
, ce planh. La mei grana preséncia de hemnas observada a las darrèras eleccions municipaus que's deuré amplificar pendent l'escrutinh de març vienent pr'amor que totas las comunas son uei sosmetudas a l'estricta paritat (NDRL : las de mensh de 1000 abitants que n'èran dispensadas abans). Qu'ei defendut tanben d'ara enlà de har entermesclada, qu'ei a díser de raiar deus noms d'ua lista au moment de votar. Los candidats que deven presentar listas unicas, dab alternança òmi-hemna. Qu'ei un abans reau . Mes lo problèma qu'ei que puish, las hemnas que demoran sovent assignadas a las medishas foncions : l'enfança petita, la cultura, la santat. E quitament elegidas purmèrs cònsols, que pòden a còps aver dificultats a assoir la lor autoritat.
Entà lutar contra los estereotipes de genres o l'auto-que censura, EBA que preved de difusar aus elegits navèths lo guida entà l'egalitat enter las hemnas e los òmis a País Basco, co-concebut dab la Comunautat País Basco. Catòrze fichas practicas entà har progressar reaument l'egalitat e los drets de las hemnas dens tots los maines. Qu'ei autanlèu l'enfança qui aquò que's jòga, com a l'escòla en amainatjant cors de recreacion non genrées !
, ce insisteish.
