Episòdi 2 - Lo BRS, un dispositiu solidari entà respóner a la crisi deu lotjament
Gràcias au Balh Reau Solidari, de las centenas de cobles modèstes que pòden accedir a la proprietat a País Basco. Lo sistèma que permet a las comunas de prepausar lotjaments a prètz atractius en empachant l'especulacion. Un còp de poç dont a beneficiat Amaia Irigaray qui'ns conta lo son bonaür d'abitar dens ua magnifica fèrme reabilitada a Vilafranca, a duas pas deu quartièr on a creishut.
Actualizat lo : 1 July 2025
Amaia Irigaray qu'ei ua joena hemna astruga, com ac ditz era medisha. A tot juste 28 ans, qu'a podut crompar l'an passat un apartament tot nau de 70m2 dab ua vista imprenedera sus la montanha basca a Vilafranca entà solament 180 000 euros. Qu'ei quasi mieitat mensh car que lo prètz deu mercat. Com ? Gràcias a un dispositiu d'accession sociau a la proprietat novator : lo Balh Reau Solidari.
Un dispositiu anti-especulatiu
Lo sistèma n'ei pas navèth en si. Qu'existeish despuish lèu 6 ans. E qu'ei au còr de País Basco qui ei neishut dab l'inauguracion, en deceme de 2019, de la prumèra operacion de lotjaments BRS de França a Espelette. A la diferéncia deus dispositius qui existivan fins alara, lo Balh Reau Solidari que preved-un mecanisme anti especulatiu . Lo crompador, qui deu respectar un plafon de revienuts entà estar eligible ad aquera mesura, n'aquereish pas en realitat que las parets e que lòga lo terren a un organisme public qui garda la proprietat deu fonsièr. En contrapartida d'un loguèr simbolic qui vèrsa au gestionari, l'aqueridor que pòt gaudir deu plan tota la soa vita, lo balh corrent generaument sus un long periòde anant de 18 a 99 ans. Si vòu tornar véner lo son lotjament, lo proprietari ne pòt pas cedir que la partida qui l'apartien, lo bastit, e déver trobar un crompador qui respècta eth-tanben los plafons de ressorsas. La condicion que s'aplica aus sons eretèrs qui deuràn tornar véner lo lor ben a l'Organisme fonsièr solidari si despassan los lindaus. Un sistèma ganhant-ganhant qui permet parallèlament a las comunas e arrendadors d'evitar d'alimentar l'especulacion immobiliària en gardant la man suus lors terrens.
Ua bocla vertuosa infinida
Entà la soa prumèra crompa, Amaia n'auré pas podut trobar melhora solucion. En comptant la redevença qui era reverse a l'arrendador sociau (66 euros mesadèrs) e lo son crèdit, ne paga pas lo son lotjament que 760 euros per mes. « Qu'ei enqüèra mensh car qu'ua locacion ! », que's regaudeish la mamà joena qui, gràcias au BRS, que pòt contunhar d'abitar dab la soa hilha e lo son companh dens lo vilatge on a creishut. Quan se volha separar deu son ben, que sap que poirà pas har en mei-valuda excessiva, solament réimputer lo còst de l'inflacion e lo deus eventuaus embeliments. Quauques detzenats de milèrs d'euros, peu mei. « Mes qu'ei tot a fèit normau, ne's pòt pas aver lo burre e l'argent deu burre ! », qu'estima la primo-accédante qui reivindica tanben un gèste politic. « Aquò que crea un cercle vertuós infinit . Uei, que'n profièiti mes doman que seràn autes joens o mensh joens d'ací qui, com nosauts, n'aurén pas podut aver aqueth astre senon. »
Ua produccion dinamica
Dens la magnifica fèrme labourdine recrompada a la comuna en 2022 per Abitat Sud Atlantic (l'arrendador sociau de la Comunautat País Basco) e entièrament reabilitada, dètz autes cobles qu'an podut har l'aquisicion deu lor prumèr lotjament. « l'acompanhament de HSA qu'ei vertadèrament estat remarcable, que tien a soslinhar Amaia. Que son estats presents de la debuta a la fin entà ns'acompanhar dens totas las nostas desmarchas. Qu'èra deu tot cueit dens lo bèc ! » Elle que voleré qu'aqueth sistèma « meravilhós » que profièite au plus gran nombre e que mòstra ua auta cara de País Basco qui « lo tot Airbnb ». Aplicat per tots los arrendadors sociaus deu territòri, lo Balh Reau Solidari que tiba uei a se generalizar. En 2023, 449 lotjaments que son estats comercializats devath aquera fòrma a País Basco. Qu'ei cinc còps mei que dus ans a. Los lindaus maximums de ressorsas qui permeten d'entrar dens lo dispositiu que son pro larges . En França, 70% deus cobles qu'i pòden preténder.
Se lotjar a País Basco, qui disen las chifras ?
L'Observatòri de l'abitat que dreça cada annada un bilanç deu lotjament a País Basco. Que horneish nombrosas chifras e mèrcas utilas entà seguir l'evolucion deu mercat immobiliari e avalorar l'impacte de las accions miadas per la Comunautat País Basco e los sons partenaris dens l'encastre deu « Programa Locau de l'Abitat ». Mes que'ns revèla aqueth rapòrt ? Purmèr que la populacion basca cèssa pas d'aumentar : +1% en mejana cada annada enter 2015 e 2021, data de la darrèra enquèsta. Qu'ei près de 19 000 abitants en mei en 6 ans . Ua progression massiva (2 còps mei importanta qu'au nivèu regionau) qui met enqüèra mei en tension lo mercat immobiliari locau. Mes aquera evolucion que profièita purmèr a las residéncias principaus (74% deu parc, +1,76% enter 2015 e 2021) meilèu qu'a las abitacions segondàrias, (20,3 % en 2021 contra 21,2 % en 2015). Au demiei deus residents permanents, 58% que son proprietaris aucupadors, 28% que son logataris o devath-logataris dens lo parc privat e 11% qu'abitan en HLM . Qu'ei aquera darrèra categoria qui aumenta lo mei (+21% enter 2015 e 2021, contra +11% e +10% entaus dus autes familhas). Si s'espia lo contravent produccion, que s'obsèrva ua hòrta baisha deus permís de bastir (2 100 en 2023 contra 3 500 lotjaments autorizats en 2021), sustot devut a l'aumentacion deus còsts de construccion e a la hauça deus taus de manlèu. Maugrat un contèxte dificile, la produccion de lotjaments sociaus que contunha d'aumentar. Qu'ei lo cas entà las locacions : 592 lotjaments locatius sociaus que son estats acceptats en 2023 (577 en 2022 e 511 en 2021) e dirigits massivament cap taus cobles mei desfavorizats (PLAI, MEI). Mes qu'ei tanben lo cas entà l'accession sociau a la proprietat, sustot gràcias au Balh Reau Solidari (BRS) : 449 lotjaments venuts en 2023 contra solament 95 lotjaments en 2021. Si la dinamica concerneish sustot las 16 comunas somesas a la lei SRU, aquí on se concentran lo mei de demandas, l'interior de País Basco que'n profièita eth-tanben e sustot las vilas mejanas dont los centres-borgs son en plea revitalizacion.