Episòdi 2 - Si inspirar autes modèles de plurilingüisme dens lo monde
Com protegir las nostas lengas regionaus e los tornar ua utilitat practica dens las nostas vitas vitantas ? Lo jornalista e especialista de la question, Michel Feltin-Palas, que'ns convida a un torn d'orizont de las solucions de País de Galas, a Canadà en passant per Africa deu Sud.
Actualizat lo : 14 May 2025
Redactor en cap au jornau l'Express e especialista de las questions de plurilingüisme, Michel Feltin-Palas qu'a hèit sauvaguarda de las lengas regionaus l'engatjament d'ua vita. Entad eth , qu'i a urgéncia a agir. « Lhevat lo basco, totas las lengas minoritàrias de metropòli que pèrden locutors e que son condemnadas a tèrme si arren n'ei pas hèit entà los sostiéner, ce preditz. Solament ua lenga, aquò ne sèrv pas juste a parlar, que son creacions culturaus de l'umanitat, com las nostas catedraus ! Que son totas preciosas e que meritan totas d'estar defenudas ! Qu'i a 7000 lengas dens lo monde e drin mensh de 200 Estats. Que s'ageish juste de copiar çò qui's hè aulhors, plan tranquillament », qu'explica aqueth ardent defensor deu multilingüisme en égrainant la longa lista deus país qui an adoptat aqueth principi en Espanha, en Finlàndia, en Itàlia, aus País Baish, au Reiaume Unit, en Soïssa, a Luxemborg, en Eslovènia, en Africa deu Sud, en Iraq, a las filipinas, en Índia…
Lo modèle galés
« En actant ua cooficialitat de las lengas, qu'ei tota ua societat qui's transforma. Pr'amor que la lenga retròba ua utilitat practica ! » Dens lo son argumentari, l'autor que pren entà punt de comparason l'evolucion respectiva deu breton e deu galés. 40 ans a, aqueths dus idiòmas que comptavan cadun près d'un miei-milion de practicants. « Uei, que demora drin mei de 100 000 locutors bretons contra 700 000 galés . » La rason ? Ua politica Otra-Marga favorabla au multilingüisme qui reconeish despuish 2011 la cooficialitat de las duas lengas. A País de Galas, l'aprendissatge deu galés qu'a l'escòla qu'ei obligatòria dinc a 16 ans . « Un pielar màger entà tornar dinamizar l'usatge d'ua lenga quan se coneish, en mei, los efèits benefics deu multilingüisme en çò deus mainatges », que soslinha Michel Feltin Palas . L'Estat qu'ei tanben tienut de respectar l'equitat lingüistica en prepausant servicis publics accessibles dens las duas lengas e que finança ua television publica qui difusa deus programas en galés 7 dias sus 7. « Tot aquerò que crea desbocs professionaus entaus locutors e hèit víver la lenga au quotidian. »
Ua coexisténcia a imaginar
Dens daubuas regions deu monde, l'inclusion de las lengas que va enqüèra mei luenh, com au Navèth Brunswick. Dens aquera província canadiana, daubuas administracions que son estadas desdobladas dab, per exemple, deus espitaus o de las universitats unicament francofònas o anglofònas dens ua medisha vila. Un modèle qui garanteish l'inclusion de las lengas dens las institucions publicas, com ac defenen los sons partisans. Mes la coexisténcia enter las lengas n'ei pas tostemps simpla d'organizar. L'exemple mei parlant que vien d'Africa deu Sud . A la sortida de l'Apartheid, lo país qu'a reconeishut 11 lengas oficiaus diferentas . Dens los hèits, la causida que's hè a la carta au nivèu de cada província, l'Estat centrau contunhant a foncionar en anglés, fauta de mejans sufisents entà assegurar l'efectivitat de totas las lengas. Lo modèle Sud African que permet, totun, de valorizar au nivèu locau l'usatge de las lengas africanas autoctònas (com lo zolo o lo xhosa).
Michel Feltin-Palas que ved dens la lei Molac, recentament adoptada au Parlament, un senhau positiu de cap a las lengas minoritàrias. « los francés, dens ua aclapaira majoritat, que son favorablas au desvolopament de las lengas regionaus ». Lo modèle basco, maugrat que dificilament transpausabla mòstra segon eth la via a seguir dab ua lenga pregondament ancorada dens la cultura locau, ua societat civila dinamica e lo sostien deus elegits locaus.