Episòdi 5 : Quan la recèrca agronomica ajuda los paisans a s'adaptar aus desreglaments deu climat
Au maine Xubialdea de Lassa, gràcias a vitatges resistents testats grandor natura, Battitt e Stéphanie Ybargaray qu'an agit entà lutar contra lo mildió e contunhar a víver de la lor passion.
Actualizat lo : 15 October 2025
A la velha de las vrenhas, que saben dejà que « la recòlta que serà maishanta . » 50 % de pèrtas, peu petit cap. La rason ? Lo mildió, aqueth campairòu d'America deu Nòrd hèra ancorat en País Basco, qui ataca las vinhas en penetrant devath las huelhas e que causa domaus dens los vinhaus, sustot los de l'AOP Irouleguy. « Dab l'umiditat creishenta, las temperaturas mei hautas, lo campairòu qu'ei dens la soa zòna de confòrt e ne cèssa pas de proliferar. Qu'èra usant moraument », qu'eslissan Battitt e Stéphanie Ybargaray, « paisans, vinhairons, teïstas » deu maine Xubialdea de Lassa, au ras de Sent Jan-Pè-de-Pòrt.
Accion-reaccion
Dens aqueth « fàcia-a-fàcia dab aquera malaudia de las vinhas », aqueths paisans experimentats e sensibles a las evolucions de la recèrca agronomica qu'an decidit de passar a l'accion en testant grandor natura deus vitatges resistents au mildió. Sus las lors vinhas en penent, que cultivavan fins aquí vitatges de blancs autorizats per l'AOP Irouleguy, deu « petit manseng » en majoritat e deu « gròs manseng ». Qu'an hèit la causida de vinha a hauta densitat (10 000 pès plantats a l'ectara) en bio. Cèrtas, bona en tèrmes de qualitat mes fragila de cap a las atacas deu mildió. « Qu'ei simple, que cau uei dinc a 20 tractaments, mentre que s'èra a 12 peu mei 20 ans a. N'ei pas mei possible », que concedeish Battitt .
Alavetz, entà estar mensh engüeishat de cap aus assauts deu desreglament climatic, autanlèu l'arribada d'auratges o de hòrtas plojas, e entà retrobar lo plaser de tribalhar la vinha, lo coble qu'a metut sus vitatges resistents au mildió, testats per cercaires agronomics francés, alemands e italians. « En mai darrèr, qu'èi plantat sus 18 aras près de 850 pès de floriau e 1 000 pès de pinot Iskra », qu'explica Battitt Ybargaray . L'atot d'aqueths dus vitatges ? La lor resisténcia poligenica : « aqueths vitatges qu'an dus gèns de resisténcia naturau au mildió, çò que'ns met mei en hidança », que rebombeish Stéphanie . Lo vitatge resistent necròsi lo mildió. Que contien las soas atacas . « lo campairòu ne pòt pas mei proliferar. Que sufitz d'espiar la vitalitat d'aqueths plants joens en fin de sason ! », nòta Battitt en bailant l'ua deus brots joens.
Ua causida de rason
Que calerà esperar tres annadas culturaus, sia 2027, abans de tastar lo vin produsit per aqueths vitatges ibrides. « Alavetz quiò, lo vin qu'aurà dilhèu un gost diferent, mes qu'avem hèit çò qui ns'estimàvam juste entà la nosta bòrda. Dens lo respècte de l'ecologia, qu'insisteish Stéphanie . E entà contunhar a víver deus produits de la nosta tèrra. » Ua causida de rason, lo mei adaptat a la realitat de la lor tèrra e de la lor bòrda, Xubialdea, situada au clòt de la vath d'Arneguy, contra las montanhas, pròcha d'un arriu e dens ua zòna fresca. « Cada bòrda qu'a la soa istòria, la soa realitat. Nosauts, qu'avem hèit çò qui'ns semblava bon entà afrontar l'aviéner e los azards deu desreglament climatic. »