Lo Musèu Basque que presenta lo prumèr libe imprimit en basco
Lo prumèr libe imprimit en basco qu'ei vededer au Musèu Basque e de l'Istòria de Baiona dinc a l'11 de genèr. Lo prèst excepcionau de la Bibliotèca Nacionau de França que permet de descobrir lo sol obratge coneishut au dia de uei, escriut en País de Cize. Tot un simbèu.
Actualizat lo : 24 October 2025
L'emocion que sasí lo visitaire . Qu'ei aquí, obèrt, protegit per ua veirina en veire : lo prumèr libe imprimit en euskara : Lingua Vasconum Primitiæ (Las premícias de la lenga deus bascos), escrivut per Bernat Etxepare. Ua pèça rara e lo sol exemplar coneishut au dia de uei.
« Qu'ei lo prumèr còp qui aqueth obratge ei vededer en Iparralde, aquí on ei estat escrivut, precisa Audrey Farabos, documentalista deu Musèu Basque. Qu'èra estat presentat a l'Eusko Legebiltzarra (Parlament de la Comunautat Autonòma basca) de Gazteiz en 2011, mes jamei ací. » E quau mei beròi escrin qui lo musèu baionés entà arcuélher l'obratge suenhosament conservat per la Bibliotèca Nacionau de França (BnF) dens la soa colleccion de libes rares. L'urosa conjoncion de las operacions « Òbras convidadas » deu Musèu Basque e « Dens las colleccions de la BnF », qui a per mira de sortir las pèças raras hòra de París, que permet aquera exposicion dinc a l'11 de genèr .
« Ua portada scientifica e simbolica »
« l'istòria de l'obratge qu'ei fascinanta », mormolh Audrey Farabos. Qu'ei estat escrivut per Bernat Etxepare, prèste vadut a Bussunarits-Sarrasquette, qui, en 1545, qu'èra rector deu vilatge de Sent Miquèu, en vath de Cize. Lo libe qu'ei estat estampat en 1545, a Bordèu, per un mecènas, François Morpain. Puish, qu'ei mei fosc . Lo trajècte dinc a las colleccions de la bibliotèca qu'embarra ua part de mistèri, mes l'obratge que pòrta lo sagèth de la « bibliotèca reiau ». Audrey Farabos que s'estrambòrda : « Que's sap que lo libe a apartienut a Loís de Borbon-Condé, oncle deu futur Enric IV. Lo libe qui avetz devath los uelhs qu'ei estat conservat tau com au XVIèmesègle, dab la soa religadura originau ornada suus plats de las soas armas. » L'obratge qu'a donc ua « portada tant scientifica qui simbolica. »
La dimension literària de l'euskara
Lo libe qu'ei publicat au format in-quarto, « tipic deu XVIèmesègle. » Aute particularitat : lo son títol en latin. « lo latin que permetè de difusar lo saber », precisa Audrey Farabos. L'autor que desirava indicar au monde qui lo basco se podèva escríver. « Atau, per aqueths escriuts d'eth qu'i a mei de 500 ans, l'autor qu'afirma la dimension literària de l'euskara . » L'opuscule de 28 huelhets – legeders ací en format numeric – qu'ei ric de 15 poèmas, de pietat, d'amor que profana, dont un poèma d'elògi de las hemnas (Emazten fabore). « N'èra totun pas feminista davant d'òra, que s'amusa Audrey, pr'amor qu'un aute poèma ei drin mensh dens aquera vea. » En seguit deu raconte versificat de l'incarceracion de Dechepare sus ordi deu rei de Navarra que figuran los dus tèxtes illustres, Kontrapas e la Sautrela, celebrant sus ritmes de dança, la grandor de l'euskara. Kontrapas que perlonga lo prepaus deu tèxte introductiu : « la lenga basca qu'ei digna autant qu'ua auta d'èste escriuta. » E imprimida.
Au dia de uei, que s'ignòra quau estó lo tiratge de l'edicion de 1545. Si l'exemplar ei lo sol conegut, dilhèu l'aviéner que liurarà ua trobalha dens un solèr basco o ua bibliotèca d'ancians. Entà traucar los mistèris d'aqueth obratge, duas conferéncias que son prepausadas, dont l'ua dab Jean-Marc Chatelain, director de la Resèrva deus libes rares de la BnF, a la fin de noveme. L'escadença de relatar lo trajècte d'aqueth libe avent transcendé los sègles e passat los oceans. N'ei pas uei tradusit dens un detzenat de lengas, dont lo chinés e lo quéchoa ?