Que'us pilotè soro, ancians terrens de pelòta basca en montanha, au còr d'un documentari inedit

La collècta de la memòria basca que passiona Mikel Erramouspé e los membres de l'associacion culturau Aldudarrak. Despuish Baigorry, l'ancian director de l'Institut Culturau Basque que  hida : « los cercaires que remontan l'existéncia de las que pilotè soro au neolitic, autanlèu la preséncia de pastors en montanha. Aqueras airas de jòc naturau que's trobavan drin pertot, d'Irati a Aralar. Que s'i jogava dinc dens las annadas 1950, sustot a Garzela, au limit enter los Aldudes e Urepel ». Despuish, la memòria deu jòc, com la deus emplaçaments, que s'ei estompada . 

Aldudarrak qu'a decidit de restaurar aqueth patrimòni. A partir deu libe de Jakes Casaubon e Pierre Sabalo, « Memòrias de la pelòta basca », deu fons Jose Miguel Barandiaran, e de testimoniatges d'ancians, Mikel Erramouspé qu'a repertoriat aqueths que pilotè soro sus las hautors de las Aldudes, Banca, Urepel e deu País Quint. « Que n'avem denombrat 12, en aqueths punts de crotzament enter los pastors n'estiva, e los abitants vienuts deus vilatges », ce precisa. 

Vint minutas entà compréner l'istòria de la pelòta basca

Lo documentari Perkainen haritik, dusau d'ua seria sus la pelòta basca, que torna sus l'istòria de las que pilotè soro dens ua sequéncia d'un vintenat de minutas. Que met sustot endavant la partida reconstituïda en 2024 au que pilotè soro de Sorogain, dab l'ajuda de l'associacion centenària de pelòta basca, Zaharrer Segi. 

« los participants que's retrobavan sus còths, sus airas de près de 40 mètres, a la quita pelosa. Que jogavan, com au tenís, de cara-a-fàcia, drin a la faiçon deu jòc de rebot, a man. La pelòta ne rebombint pas, la volada qu'èra privilegiada . » Lo documentari que permet tanben de reméter la lutz sus duas practicas : laxoa (dab gants de cuer) e bota luze (a man nuda)

Aqueths encontres dens las annadas 1950, sovent devath fòrma de picnic, ornadas de danças, qu'èran vertadèrs moments hestius . « En descrivent l'istòria de la pelòta, que's compren mélher l'organizacion societau, pastorau, de las nostas vaths », que hida Mikel Erramouspé .

La video presenta egaument lo testimoniatge « excepcionau » de Frantxoa Bidaurreta de San Francisco. « Originari de l'ostau Xuminenea d'Esnazu, que's remembrava dab exactitud lo Garzela de la soa enfança, on de nombrosas partidas son estadas disputadas. » 

Aute testimoniatge, lo d'Angèle Harriet d'Urepel, qui a permetut de méter un nom suus dotze jogadors de la vath amassats sus ua fotografia datant de 1912. 

Lo documentari vededer a la demanda 

Ua projeccion navèra deu documentari qu'ei anonciada a Banca lo 1^er heurèr a 10h30… Autes que seguiràn dens cinèmas, salas comunas, ostaus de retirada, e en çò de las personas atjadas. « A Aldudarrak, qu'estimam que la cultura déver anar au plus près de las gents, qu'indica Mikel Erramouspé . Qu'èm dejà anats dens cinc familhas . » E d'insistir : « Un ligam qu'ei ací teishut dab los ancians, testimònis d'ua vita pastorau, d'usatge, dens las nostas vaths. Aqueras memòrias que deven perdurar. » 

Doman, Aldudarrak qu'espèra l'installacion de bòrnas interactivas au centre Amerikanoinea d'Urepel, la reabilitacion deu que pilotè soro de Garzela . Que convidarà los comitats de las hèstas deus tres vilatges a organizar ua partida n'estiva… E que preved dejà, au par de la soma d'informacions collectada sus la pelòta basca, de sortir dus autes documentaris. Lo tresau que sortirà a la davalada . Que tractarà sègle XX dab las pregondas transformacions deu jòc de pelòta. 

Comunas, associacions, e ciutadans que pòden contactar l'associacion : aldudarrakgmailcom