Las cordèras e desmarchas collectivas agricòlas a País Basco
L'agricultura basca que's distingueish per un hòrt dinamisme dab un taus d'installacion deus mei hauts en França, de las cordèras e desmarchas collectivas qui defenen produccions de qualitat (AOP, labèls) qui sostienen ua produccion bordièra a talha umana. Descobritz sus aquera pagina las principaus cordèras e desmarchas collectivas qui illustran la riquessa e la vitalitat de l'agricultura basca.
Actualizat lo : 12 February 2026
Las principaus produccions agricòlas a País Basco en quauquas chifras
Los sectors de l'agricultura e de l'agroalimentari que hèn partida deus principaus sectors d'activitats a l'escala de País Basco. En efèit, dab las soas 3 777 espleitacions e los sons 8 801 actius, ua cobèrta deu territòri de 60 % entà l'usatge agricòla e mei de 200 enterpresas agroalimentàrias, l'agricultura de País Basco qu'aucupa ua plaça immancabla .
País Basco que's caracteriza per la predominança de duas principaus produccions : lo neurissatge d'ovins lèit (1 400 bòrdas) e de bovins allaitants (1 880 bòrdas). Totun ne demora pas mensh l'existéncia d'ua diversitat grana de produccions qui tiban a se desvolopar : bovins lèit, neurissatges porcins, caprins, poralhas e palmipèds, granas culturas, viticultura, ortalatge, arboricultura e petits hruts, etc. País Basco que's caracteriza egaument per un hòrt engatjament dens desmarchas collectivas de qualitat, puishque haut o baish 2 300 a 2 400 bòrdas que son concernidas (sia 60 a 65 %).
Los Signes oficiaus d'identificacion de la qualitat e de l'origina (SIQO)
Los SIQO que certifican l'exigéncia e lo saber-har deus productors. Que garanteishen aus consumeires deus produits de qualitat, responent a condicions precisas, e regularament contrarotlats.
Qu'existeish diferents tipes de SIQO :
- guarantida de l'origina : AOC e AOP / IGP ;
- guarantida deu respècte de l'environament : Agricultura biologica ;
- guarantida de la qualitat superiora : Labèl roi ;
- guarantida d'ua recèpta tradicionau : STG.
En 2020, haut o baish 1 600 bòrdas que son concernidas per ua SIQO a País Basco (hòra Agricultura Biologica) , sia 43 % de las bòrdas. Que's retròba sustot quate AOP (Apellacion d'Origina Contrarotlada) emblematicas atau com de nombrosas cordèras Labèl Roi e IGP (Indicacion Geografica Protegida).
L'agricultura biologica (AB) qu'a era enregistrat ua hòrta progression pendent las cinc darrèras annadas. En 2023, 400 bòrdas que son engatjadas en bio (contra 300 en 2018, hont : Agéncia bio), sus ua susfàcia agricòla totau de près d'8 000 ectaras.
Los quate AOP de País Basco
Ua Apellacion d'Origina Protegida (AOP) que's caracteriza peu son ligam au terrador (autenticitat e tipicitat tirat de la soa origina geografica), la soa notorietat devudament establida e las soas caracteristicas e saber-har especifics. Que designa un produit dont totas las estapas de produccion son realizadas segon un saber-har ancestrau reconegut dens ua medisha aira geografica. Los produits AOP que son reconeisheders au lor logo europèu qui certifica au consumeire lo respècte d'un quasèrn de las cargas e la realizacion de contròles regulars.
En 2019, l'associacion « las AOP de País Basco - Ipar Euskal Herriko Sormarkak» qu'ei estada creada dab entà objectius de :
- Har (re)descobrir lo concèpte d'Apellacion d'Origina Protegida aus consumeires (istòria, ligam au terrador, saber-har, quasèrns de las cargas, mestièrs) ;
- Promòver los produits concernits e lo territòri ;
- Favorizar los escambis inter-cordèras.
- L'AOP Aussau-Iraty
- L'AOP Piment d'Espelette
- L'AOP Vins d'Irouléguy
- L'AOP Que pèish fresca e cambajon Kintoa
L'AOP Aussau-Iraty
Lo hormatge AOP Aussau-Iraty qu'ei exclusivament elaborat en País Basco e Bearn a partir de lèit gessida de raças locaus d'aulhas (Manex Cap Rousse, Manex Cap Negre e Basco-Bearnesa) dont l'alimentacion ei constituïda a basa de pastura e hen, cerealas e oleoproteaginós non OGM.
Aquera cordèra qu'amassa mei de 1 200 neuridors (dont 175 productors bordièrs) e 29 operators (collectors, transformadors, afinaires) despartits sus l'ensemble deu territòri.
Lo hormatge AOP Aussau-Iraty qu'ei fabricat a partir de lèit cruda, thermisé o pasteurizat, shens additiu quimic e dab ua crosta naturau. Que's declina en 2 formats e diferents ponchons presents sus la crosta que permeten de distinguir los hormatges bordièrs, los bordièrs d'estiva, e aqueths gessits de hromatgèras.
Ne saber mei sus l'AOP Aussau-Iraty :
L'AOP Piment d'Espelette
Introdusida a País Basco au sègle XVI, lo Piment d'Espelette o « Ezpeletako Bippera » qu'ei la sola espècia labellisée AOP en França.
La soa cultura exclusivament realizada en plen camp que benefícia d'un micro-climat au còp umide e temperat present a l'escala de las 10 comunas de la soa aira geografica. Cada annada, deu mes d'aost a las prumèras geladas (e au mei tard lo 1er deceme), mei de 200 productors, dab l'ajuda de 300 sasonèrs, que recòltan manuaument los hruts d'aquera varietat rustica Gorria.
Lo Piment d'Espelette AOP qu'ei comercializat devath 3 produits diferents : lo piment entièr fresc, la còrda e la prova.
Ne saber mei sus l'AOP Piment d'Espelette :
L'AOP Vins d'Irouléguy
Lo vinhau de l'AOP Irouléguy qu'ei l'un deus mei petits vinhaus de montanha de França, dab las 2/3 d'aqueras 270 ha implantats en terrassa, impausant atau un tribalh manuau.
Aquera cordèra qui ei estada la prumèra a obtiéner ua AOC a País Basco en 1970, que's caracteriza egaument peu son hòrt engatjament dens l'Agricultura Biologica dab 78 % d'aqueras parcèlas concernidas. Uei, que compta 60 viticultors, dont 19 maines independents, atau com ua cava cooperativa.
Sèt vitatges que son autorizats entad aquera produccion qui's declina en tres colors : roi (haut o baish 60 % de la produccion), blanc (25 %) e rosat (15 %).
Ne saber mei sus l'AOP Vins d'Irouléguy :
L'AOP Que pèish fresca e cambajon Kintoa
Qu'ei sustot gràcias a l'implicacion de quauques neuridors e d'un transformador qui un programa de conservacion genetica e de relança de la produccion de la raça Piu Noir de País Basco qu'ei estat metut en plaça dens las annadas 1980. Aquera raça qui demora enqüèra considerada com miaçada d'extincion, que s'ei hèra desvolopada (passatge de 25 a 500 trojas en 35 ans), dab condicions de produccion qui garanteishen minimum un an de neurissatge dens trajèctes extensius e ua alimentacion compausada d'èrba, de rasics, d'aglans e de cerealas non OGM.
Aquera cordèra qui amassa uei 76 neuridors (dont 30 transformadors bordièrs), 7 transformadors artisanaus, 1 tuader e 2 secaders, que prepausa produits haut de gamma : la carn fresca e lo cambajon AOP Kintoa.
Ne saber mei sus l'AOP KINTOA :
L'Indicacion Geografica Protegida
L'IGP qu'identifica un produit agricòla, brut o transformat, en ligam dab un territòri delimitat de per :
- la soa qualitat, la soa reputacion o ua auta caracteristica ;
- la soa zòna de produccion e/o de transformacion e/o d'elaboracion.
A País Basco, que's compta 11 IGPdont l'aira geografica englòba tot o partida deu territòri e podent anar dinc au Sud-oèst gran. Lo nombre d'espleitacions concernidas, a l'escala deu territòri, qu'ei estimat a 600.
- IGP e Labèl Roi Anhèth de Lèit deus Pirenèus - Balhadas sus la cordèra - Video de presentacion ;
- IGP e Labèl Roi Kiwis d'Ador ;
- IGP e Labèl Roi Bueu de Shalòssa ;
- IGP e Labèl Roi Guit a Hitge Gras deu Sud-oèst ;
- IGP Cambajon de Baiona ;
- IGP Pòrc deu Sud-oèst ;
- IGP Sau de Salias ;
- IGP Toma deus Pirenèus ;
- IGP vins Comtat Tolosan Pirenèus Atlantics ;
- IGP Poralhas de Gasconha ;
- IGP Poralhas de Bearn.
Lo Labèl Roi
Lo Labèl Roi qu'ei un signe de qualitat nacionau qui pòt concernir mantun tipe de produits : vitalhas alimentàrias, mes tanben deus produits agricòlas non alimentaris e non transformats e qui a caracteristicas especificas qui determinan un nivèu de « qualitat superiora ».
Au contra de l'AOP e a l'IGP, lo Labèl Roi n'ei pas ligat a ua origina geografica . Per contra, daubuns produits Labèl Roi que son associats a ua IGP . Mantun exemple de produits Labèl Roi qui's retròba a País Basco que son prepausats ací devath, en sabent qu'aquera lista ei pas exaustiva :
- IGP e Labèl Roi Anhèth de Lèit deus Pirenèus - Balhadas sus la cordèra - Video de presentacion
- IGP e Labèl Roi Kiwis d'Ador
- IGP e Labèl Roi Bueu de Shalòssa
- IGP e Labèl Roi Guit a Hitge Gras deu Sud-oèst
- Labèl Roi Piment Doç - Balhadas sus la cordèra
- Labèl Roi Anhèth de Lèit Bordièr Amatik
- Labèl Roi Bueu blond d'Aquitània
- Labèl Roi Vedèth devath la mair
- Labèl Roi Pòrc Bordièr lhevat a l'airejada
L'Especialitat Tradicionau Garantida (STG)
L'Especialitat Tradicionau Garantida qu'a per mira de definir la composicion o lo mòde de produccion tradicionau d'un produit, shens totun qu'aqueste ne presenta pas necessàriament ligam dab ua origina geografica . Qu'identifica ua matèria prumèra, ua composicion, un mòde de produccion e/o de transformacion destinat a l'alimentacion umana, dont lo nom ei tradicionau (utilizat despuish au mensh ua generacion), e presentant caracteristicas especificas reconegudas.
Sols dus produits francés que benefícian d'ua STG : lo Muscle de Bouchot e lo Berthoud, respectivament despuish 2013 e 2020.
L'Agricultura Biologica (AB)
Territòri agricòla ric, diversificat, dotat de cordèras de qualitat e de bòrdas a talha umana, l'agricultura a País Basco qu'ei egaument caracterizada per la soa dinamica biologica . En efèit, en 2023, que's comptava 8 000 ectaras de susfàcia agricòlas en bio e que's denombra uei mei de 400 bòrdas engatjadas en bio contra 300 en 2018 (Hont : Agéncia bio).
Despuish 2018, la Comunautat País Basco qu'òbra en favor d'aquera cordèra bio a País Basco sustot peu sostien de l'associacion BLE (Biharko lurraren elkartea) - CIVAM Biò de País Basco.
Divèrsas accions que hèn pròva deu son engatjament en favor deu bio e de la soa perennizacion suu territòri basco :
- facilitacion de l'installacion deus agricultors en AB per la mesa a disposicion de fonsièr per lòcs tèstes agricòlas ;
- exoneracion de la Taxa fonsièra suu non-bastit (TFNB) sus las parcèlas certificadas ;
- acompanhament financèr de jornadas de formacions entaus portaires de projèctes ;
- mesa en plaça d'un Plan alimentari territoriau (PAT) dont un deus èishs qu'ei de promòver los produits bio e locaus dens la restauracion collectiva.
L'observatòri de l'AB a País Basco qu'ei consultader sus la platafòrma DADAS OBÈRTAS ZABAL
Aqueth observatòri que sintetiza l'evolucion de l'AB a País Basco pendent las 10 darrèras annadas, sus la basa de las dadas de l'Observatòri regionau de l'Agricultura biologica.
La produccion bordièra
Lo labèl bordièr IDOKI
IDOKI qu'ei un labèl bordièr engatjat qui ei enquadrat per l'Associacion deus Productors Bordièrs de País Basco (APFPB). Que promòu ua produccion bordièra a talha umana e en relacion dirècta dab los consumeires. Declinadas dens un quasèrn de las cargas estricte, las practicas d'aquera agricultura paisana « sincèra e ciutadana » que son controladas per un organisme extèrne/independent .
Uei, la definicion deu tèrme « bordièr » n'ei pas enquadrada règlementairement, lhevat entà las familhas de produits seguentas : hormatges, poralhas, ueus, gròs bovins e pòrcs en Labèl Roi. Los produits bordièrs que deven èstes produsits e transformats sus l'espleitacion e estar elaborats segon tecnicas tradicionaus.
Lo hialat Benvenguda a la Bòrda
Benvenguda a la Bòrda qu'ei un hialat nacionau de venta dirècta e d'arcuelh a la bòrda. Que compta en França près d'8 000 bòrdas aderentas federadas per las Crambas d'agricultura. A País Basco, lo hialat qu'ei gerit locaument per l'associacion Benvenguda a la Bòrda en Bearn e País Basco.
Las bòrdas que pòden prepausar ua auhèrta diversificada : venta dirècta de produsits bordièrs, aubergaments (cobadas, crambas d'òstes, campatges, etc.), lésers (fèrme equèstre, descobèrta e pedagogica), restauracion a la bòrda. las bòrdas que s'engatjan a respectar las diferentas cartas de qualitat metuda en plaça per l'organisme.
Los productors bordièrs engatjats dens la carta de Benvenguda a la Bòrda
Las desmarchas collectivas
L'ua de las especificitats de País Basco que resideish dens lo dinamisme de la soa agricultura atau com dens l'engatjament collectiu d'aqueths actors agricòlas e agroalimentaris dens desmarchas de qualitat. Despuish mantua decennia, e de faiçon mei prononciada despuish las annadas 2010, mantua desmarcha collectiva que s'ei organizada en vista de sauvaguardar, har reconéisher e desvolopar raças e varietats locaus e/o dab l'objectiu de tornar localizar la consomacion de produits locaus. La màger part d'aqueras estructuras que tribalhan, o qu'an tribalhat, a la mesa en plaça d'ua carta de qualitat qui enquadra las condicions de produccion, quitament d'un quasèrn de las cargas qui defineish mei precisament los objectius a aténher.
Aquí ua lista non exaustiva e non ierarquizada de diferentas desmarchas collectivas de qualitat presentas a País Basco :
- Associacion Buru Beltza – tribalh a l'entorn de la raça d'aulha Manex Cap Negre - Buru Beltza
- Associacion Sasi Artalde : tribalh a l'entorn de la raça d'aulha Sasi Ardi
- Associacion Craba deus Pirenèus - Grop locau Ahuntz Pirenaika
- Associacion Herriko haragia – cordèra carn bovina de País Basco - Balhadas ZABAL
- Associacion Iparraldeko Behi Pirenaikaren Elkartea - tribalh a l'entorn de la raça de vaca Pirenaika - Balhadas ZABAL
- Associacion de Sauvaguarda de la Raça Bovina Bearnesa
- Associacion Nacionau deu Pottok
- Associacion a l'entorn de la raça de guit Kriaxera-Cridassère
- Associacion Euskal Erle Beltza – Conservatòria de l'abelha negra de País Basco
- Associacion Sagartzea – tribalh a l'entorn de las varietats locaus de pomas
- Sindicat deus pomats deu País Basco Nòrd – Iparraldeko sagarnoen sindikata
- Associacion Xapata - tribalh a l'entorn de las varietats locaus de cerisas d'Itxassou - Balhadas ZABAL
- Associacion Gaztaina - tribalh a l'entorn de la castanha de País Basco
- Associacion Arto Gorria – tribalh a l'entorn deu milhòc Grand Roux de País Basco - Balhadas ZABAL
- Associacion Herriko ogia – cordèra blat/haria/pan de País Basco - Balhadas ZABAL
- Cooperativa Nouste Ekilili – qu'òlia de virasó e de còlza de País Basco e de Bearn
- Collectiu Hazi Sarea – tribalh a l'entorn de las semenças paisanas en País Basco Nòrd