Que protegeishi los espacis naturaus e la biodiversitat

Qué abitàvatz en apartament o en ostau, que podetz agir entà preservar las espècias vivas e lo lor environament naturau en adoptant gèstes simples au quotidian.

En interior

• Favorizatz los materiaus reciclables e reciclats ;
• Favorizar los objèctes e mòbles gessits deu reemplec qui an mensh d'impacte sus las nostas ressorsas naturaus (Konpon Txoko, Emmaüs, QU'AIMÈ, Patxa'la mea, etc.) ;
• Causitz produits de husta gessida de bòscs durablament gerits e de preferéncia locaus ;
• Privilegiatz pintruras a basa d'ingredients naturaus entà la vòsta santat e la deu vòste environament ;
• Causitz deus isolants agrosourcés e naturaus, com lo lèuge (rusca de casso), la lana de fibras vegetaus (cambe, lin), de coton, la fibra de husta o l'oata de cellulòsa, o reciclats (que mestissa,…)

Entaus vòstes exteriors

• Redusitz l'esclairatge exterior nocturne e que velhatz a çò qui eth sia corrèctament dirigit entà vs'estar utile e perturbar lo mensh possible la fauna sauvatja ;
• Vegetalizatz los espacis, que causeishetz barraduras vegetaus en privilegiant las espècias locausarcuelhivas entaus ausèths e los pollinisateurs ;
• Si causeishetz barraduras non vegetaus, que deishatz lo passatge a la fauna petita com los ariçons ;
• Entertienetz lo vòste jardin en deishant ua plaça a la fauna e la flòra, en tondant manca sovent daubuas zònas, en installant cabanas a insèctes, deus nichoirs entà las ratapenadas e entaus ausèths, en creantzònas d'acès entaus ariçons, etc. ;
• Banditz los pesticidasequ'adoptatz practicas d'entertien naturaus entau vòste jardin ;
• Preservatz las ressorsas en aigaequ'installatz un récupérateur d'aiga de plojaentau quau podetz beneficiar d'ajuda financèra ;
• Ne plantatz pasplantas invasivas dens lo vòste jardin com l'èrba de la Pampa. Si aquestas que colonizan naturaument la vòsta proprietat, destrusitz-los ! S'assabentar suu potenciau invasiu d'ua planta exotica abans de'u crompar ;
• Compostatz o que trissatz las vòstas dèishas verdas. Lo broyat e lo compost qu'enriquiràn lo vòste sòu entà arbos, arbustes e òrt tostemps mei beròis. Si ei pas possible, miatz-losen deisheria. Aquestes ne deven pas de nada manièra estar getats dens la natura o cremats.

Qué òm sia novici o rondalejaire confirmat, sol, en familha o enter amics, País Basco que recèla de multiples camins de randolejadas, gatges d'un vertadèr despaïsament. Mes córrer los camins de País Basco que necessita un comportament adaptat e respectuós .

• Que Provedeishetz d'un sac entà emportar las vòstas dèishas e papèr igienic ;
• Observatz los animaus de luenh, en silenci. N'ensajatz pas de tocar o neurir los animaus ;
• Entà preservar la flòra e los abitats sensibles, ne trepejatz pas las torbèras, ne culheishetz pas las plantas ;
• Respectatz la senhaletica metuda en plaça e que demoratz suus sendèrs balisats ;
• Evitatz de partir en randolejada dab lo vòste can, senon tienetz-ac en estaca ;
• N'alucatz pas huecs e ne getatz pas los vòstes megòts ;
• Ne bevetz pas l'aiga deus arrius e ne vs'i banhatz pas ;
• Circulatz sus las vias autorizadas. Si avetz un dobte, ne vs'engatjatz pas . Respectatz las proprietats privadas qui bòrdan los itineraris ;
• Ralentitz si crotzatz un tropèth ;
• Que Parcatz aus endrets indicats e estacionaments dedicats ;
• Pensatz a tornar barrar las barrèras darrèr vosautas.

• Preservatz la ressorsa en aiga e que velhatz a degalhar pas l'aiga de las installacions sanitàrias ;
• Utilizatz crèmas solaras éco-responsablasqui afèctan pas lo miei marin ;
• Amassatz las dejeccions deus vòstes animaus de companhia aus abòrds de las plajas e deus cors d'aiga. excrements de can que pòden sufíser a tornar la banhada impròpia ;
• Favorizatz los mòdes de transpòrt doç (navetas gratuitas, bicicletas, marcha) entà accedir a las plajas ;
• Respectatz e que preservatz la fauna e la flòra locau. Qu'ei defendut de garrapar suus ròcs protegits. Los ròcs de Biàrritz e los Dus Bessons a Hendaia que son abitats essenciaus entà mantua espècia locau d'ausèths . Qu'auhereishen sustot de las condicions ideaus entà la reproduccion e la nidificacion de mantua espècia protegida. Lo periòde sensible entà la nidificacion deus Calhòcs Leucophée que s'espandeish de març a julhet ;
• Evitatzlo plastic pendent los picnics, qu'utilizatz contenents lavables e non getaders ;
• Amassatz las dèishas qui vs'entornejan meilèu que de'us deishar flotar. Lo plastic que representa 40 a 50% de las dèishas marinas. Toxics, que son ingerits peus peishs o los ausèths qui'us confonen dab la lor alimentacion. punts de tria, de las pobèllas publicas o deus bacs a mareja entà las macro-dèishas que son disponiblas las plajas de País Basco ;
• Per contra, lo sable e los ròcs que demoran sus la plaja .Que constitueishen un abitat naturau entà daubuas espècias ;
• Entà favorizar la biodiversitat e protegir las plajas, n'amassatz pas l'estaca de mar ;
• Ne trepejàvatz pas los escuèlhs de Hermelles . Si vienètz a crotzar l'ua d'aqueras estranhas excrescéncias, l'Ifremer que'vs convida a la fotografiar e a har part de la vòsta descobèrta suu site internet dedicat ;
• Si suspectatz ua pollucion, senhalatz-la sus l'aplicacionKalilo

En mar

• Tienetz-vse aluenhats deus mamifèrs grans (daufins, balenas etc..). Pendent las sortidas en mar, qu'utilizatz de las bessoas pr'amor que lo brut deu motor perturba los animaus marins. Si s'aprèssan deu batèu, evitatz de'us tocar !
• Respectatz las velocitats autorizadas pendent las activitats motorizadas : lo brut qu'ei ua hòrta nosença entà de nombrosas espècias de cetacèus e de peishs, qu'ei essenciau d'ac limitar ;
• N'amassatz pas ni los coquillages ni los crustacèus.La fauna e la flòra marinas que son fragilas ;
• Entà la pesca, que respectatz las talhas de prelevamententà perméter un renovelament de las espècias. Daubuas espècias protegidas que son formaument defendudas a tota pesca . Aquílas règlas nacionaus e locaus a respectar.

L'inventari participatiu de la fauna locau

Un programa d'inventari participatiu, obèrt a tots, que deu perméter de cartografiar los hialats ecologics sus l'ensemble deu territòri. Que retrobaratz ací devath las fichas descriptivas de 19 espècias caracteristicas de País Basco e particularament sensibles. Tanben, si encontratz ua d'aqueras espècias, que podetz partatjar la vòsta observacion dens l'aplicacioninaturalist.org en escanerizant lo QR que còda present sus cada ficha espècia .