Qu'ageishi entà la mea santat
País Basco que compta près de 3200 decès cada annada . Mei de 10% d'enter eths que son evitables per accions de prevencion . A travèrs lo son Contracte Locau de Santat, la Comunautat País Basco que vòu encoratjar los abitants e los professionaus de santat a agir entà ua santat melhora.
Actualizat lo : 12 February 2026
Qué significa estar en bona santat ?
L'Organizacion Mondiau de la Santat (OMS) que defineish la santat com « un estat de complet benestar fisic, mentau e sociau, [qui] ne consisteish pas solament en ua abséncia de malaudia o d'infirmitat ». La santat qu'ei atau presa en compte dens la soa globalitat. Qu'ei associada a la nocion de benestar .
Si ei essenciau de's poder suenhar, qu'ei tot tanben important e quitament prioritari d'agir en prevencion. Que hè besonh d'identificar las nostas pròpias fòrças e flaquèrs en rapòrt dab los nostes comportaments e costumas santat. L'enjòc que consisteish a los modular entà trobar un equilibri globau, fisic e psicologic qui pòt evoluar dab lo temps.
Aquò n'implica pas forçadament de's defénder deus comportaments qui'ns son agradius e que'ns pòrtan benestar mes de's plaçar en posicion de questionament critic cap a la soa igièna de vita.
L'estat de santat deus abitants de País Basco
L'observatòri Regionau de la Santat Navèra Aquitània qu'a realizat un estat deus lòcs sus la santat deus abitants de País Basco. Au demiei de las principaus chifras a retiéner, que notam que :
- Mei de 3200 decès qu'an lòc cada annada a País Basco ;
- 14% deus decès qu'an lòc abans l'atge de 65 ans ;
- 11% deus decès que son evitables per accions de prevencion ;
- 27% deus decès que son devuts a càncers . 26% a malaudias cardiovascularas e 8% a malaudias respiratòrias.
Que trobaratz l'estudi que completa en telecargament ací devath acompanhada de dadas territorializadas .
- Fiche Indicateurs CLS Pays BasquePDF - 12 pages - 1,22 Mo
- Etat de santé des habitants du Pays Basque - 2021PDF - 36 pages - 2,94 Mo
Com melhorar la mea santat ?
Mantun factor que pòt determinar lo noste estat de santat :
- caracteristicas individuaus (costumas de vita e comportaments, caracteristicas socioeconomicas) ;
- mieis de vita (environament familiau, escolar o de tribalh, comunautat locau o vesiat) ;
- sistèmas (sostien a l'emplec, solidaritat sociau, amainatjament deu territòri, sistèma de santat) ;
- contèxtes globaux (politic, economic, demografic, sociau e culturau).
L'alcoòl
L'alcoòl qu'ei ancorada dens la nosta cultura . La soa consomacion que demora ua hont importanta de mortalitat e de morbiditat dens la populacion. Alcoòl Info servici que prepausa aus consumeires d'alcoòl e lo lor entorn de l'ajuda, de las informacions deu sostien, ua orientacion e deus conselhs per internet o per telefòne. Retrobatz ací las estructuras locaus entà vs'ajudar.
L'alimentacion e l'activitat fisica
L'alimentacion e l'activitat fisica que son factors màgers de melhorament deu noste estat de santat. Retrobatz suu site Minjar Bolegar totas las informacions sus la nutricion, deus conselhs e atrunas practicas entà minjar mélher e bolegar atau com de nombrosas recèptas.
Lo climat
Lo cambiament climatic que contribua a modificar lèu e pregondament l'environament. Los impactes sus la santat deu cambiament climatic que son nombrós e variats.
- Hòrtas calors, calimàs : Lo calimàs que pòt aver un impacte sanitari considerable. Qu'ei donc primordiau de plan se'n protegir. Daubuas mesuras que deven estar metudas en plaça sustot en çò de las personas las mei a risc. Retrobatz los bons reflèxes e los signes d'alèrta suu site de l'ARS-NA.
- Gran hred : Lo hred que favoriza patologias cardiovascularas e respiratòrias e que pòt condusir a espitalizacions e au decès. Aqueth impacte que s'obsèrva dens los 3 a 21 dias segon l'exposicion au hred.
- UV : L'arrajòu ultravriulet, omnipresent, qu'ei emetut naturaument peu só o per honts artificiaus. Qu'ei responsable de divèrsas patologias dont daubuns càncers cutanèus. Los conselhs de cap au só que son a retrobar ací.
Las drògas
La consomacion de drògas qu'expausa a diferents riscs sanitaris, sociaus mes tanben legaus. De cap ad aquera problematica de santat publica màger, la prevencion qu'ei primordiau . Drògas Info Servici que prepausa aus consumeires d'alcoòl e lo lor entorn de l'ajuda, de las informacions deu sostien, ua orientacion e deus conselhs per internet o per telefòne.
Retrobatz ací las estructuras qui'vs pòden acompanhar locaument.
L'exposicion a las substàncias quimicas
Los pesticidas que son plan utilizats en França, principaument en agricultura, e la populacion qu'i ei largament expausada . Los lors efèits sus la santat de la populacion generau que son enqüèra mau coneguts .
Los perturbators endocrinians que son substàncias d'origina naturau (sòja, per exemple) o artificiau (bisfenòths, parabens, phtalates, per exemple) qui pòden imitar daubuas ormònas e interferir dab lo foncionament deu noste sistèma ormonau (tanben aperat sistèma endocrinian). Lo site los 1000 prumèrs dias que balha claus aus futurs parents e parents de mainatges dinc a dus ans entà crear un environament favorable au desvolopament deu mainatge.
Pollucion e santat
Aire
La pollucion de l'aire que concerneish tota la populacion . Los nivèus de polluents observats dens l'atmosfèra que son associats a riscs entà la santat e tota diminucion de l'exposicion ad aqueths polluents que seré benefic .
Aire e environaments interiors
Los polluents de l'aire interior mes tanben autes factors (brut, calor…) que pòden aver efèits nefastes sus la santat. Dab mei d'80% deu noste temps passat dens environaments interiors (abitacions, escòlas, comèrcis, transpòrts…), qu'ei indispensable de considerar mélher la qualitat d'aqueths environaments. Retrobatz los bons gèstes a adoptar suu site deu Ministèri de la santat.
Aiga
Microbiologics o quimics, las honts de pollucion de l'aiga distribuïda que son divèrsas e que pòden aver consequéncias sus la santat de las populacions.
La santat mentau
La santat mentau qu'ei ua compausanta essenciau de la santat e que representa hòrt mei que l'abséncia de trobles o de handicaps mentaus. Que s'obsèrva tres dimensions en santat mentau :
- La santat mentau positiva qui recobreish lo benestar, l'espelida personau, las ressorsas psicologicas e las capacitats d'agir de l'individú dens los sons ròtles sociaus.
- La destressa psicologica réactionnelle (indusida per las situacions de mau passar e dificultats existenciaus (dòu, mauescaduda relacionau, escolara...), qui ei pas forçadament revelatora d'un troble mentau. Los simptòmas, relativament comuns e lo mei sovent ansiós o depressius, qu'apareishen generaument dens un contèxte d'accidents de la vita o d'eveniments engüeishants e que pòden estar transitòris. Dens la majoritat deus cas, las personas en destressa psicologica ne necessitan pas de suenhs especializats . Totun, mau localizada o mau acompanhada, la destressa psicologica que pòt har bascular la persona dens ua malaudia o multiplicar las dificultats sociaus. Quan ei temporària e hèit seguida a un eveniment engüeishant, qu'ei considerada com ua reaccion adaptativa normau. Per contra, quan vad intensa e que perdura, que pòt constituïr l'indicator d'un troble psiquic.
- Los trobles psiquiatrics de durada variabla, mei o mensh sevèras e/o handicapants, qui's refereishen a classificacions diagnosticas renviant a critèris, a accions terapeuticas cibladas, e qui relhèvan d'ua presa en carga medicau. Las consequéncias ligadas a las afeccions psiquiatricas que pòden estar màgers : handicaps, decès prematurs, discriminacion e exclusion.
Mei d'informacions suu site d'informacion de la santat mentau. Lo Conselh Locau de Santat mentau que'vs pòt acompanhar dens los vòstes projèctes de prevencion e vs'orientar sus las atrunas e ressorsas existents a País Basco.
La santat sexuau
Los impactes en santat que son ligats a las infeccions sexuaument transmissiblas dont lo VIH, la contracepcion, la luta contra las discriminacions, las violéncias. Que trobaratz informacions utilas suu siteÒm sexprime, dedicat a la sexualitat deus joens e tot çò qui l'entorneja.
Lo tobac
Près de 6 fumaires quotidians sus 10 que desiran arrestar de fumar. Accessible a tots, lo sitetobac-informacion servicique prepausa un acompanhament personalizat e eficaç entà n'acabar dab la cigarreta.
La vaccinacion
Las malaudias contagiosas que tòcan lo mei sovent los mainatges plan de d'òra dens la vita. Aquestes, particularament fragiles, que son donc ua cibla prioritària deus programas de vaccinacion. Los virus de l'ivèrn que son cada annada a l'origina d'epidemias de gripa, de gastroenteriti e de bronchiolite. simples gèstas de prevencion que pòden redusir lo risc de contaminacion. Vaccinacion-Info Servicique respon a las questions mei frequentas sus la vaccinacion .
Com desvolopar un projècte de prevencion suu territòri ?
Que cercatz partenaris entà miar a plan lo vòste projècte ? Que podetz contactar la Coordinatora deu Contracte Locau de Santat per corric a l'adreça cls@communaute-paysbasque.fr o per telefòne au +33 5 59 44 76 70. Que poiratz atau estar metut en relacion dab los actors concernits deu territòri.
Que recercatz finançaments entà las vòstas accions de prevencion ? Que retrobatz totas las informacions sus las ajudas acordadas sus la pagina deu Fons de sostien Santat.
Entà conéisher las accions començadas a País Basco, que podetz consultar lo Contracte Locau de Santat.